Taliban yönetimi altındaki Afganistan'da nüfusun yaklaşık yarısı yoksulluk içinde yaşıyor. Kadınların durumu ise dramatik bir şekilde kötüleşti.



Vaatlerden geriye hiçbir şey kalmadı

Oysa Taliban, 2021'de iktidara geldiğinde kadın haklarına en azından şeriat kapsamında saygı duyacağı taahhüdünde bulunmuştu.

Afganistan'da Taliban'ın Ağustos 2021'de yönetimi eline geçirmesi sonrasında kadınlara yönelik yasak ve kısıtlamalara her geçen gün yenisi ekleniyor. Taliban'ın son olarak, ülkenin güneyinde sivil toplum örgütleri tarafından desteklenen eğitim merkezleri ve enstitüleri ani bir kararla kapattığı bildirildi.

Söz konusu eğitim kurumlarında ağırlıklı olarak altıncı sınıftan sonra okula devam etmeleri yasak olan kız çocukları eğitim görüyordu.


Afganistan'ın doğusundaki Host şehrinde sadece erkeklerin gidebildiği bir özel okul

Afganistan'da kadınlara ve kız çocuklarına tıbbi destek sağlayan Caritas yardım kuruluşundan Veronika Staudacher, sözde "ahlak polisinin" denetimlerini son zamanlarda büyük ölçüde sıkılaştırdığını aktarıyor ve bazı günler "uygunsuz" giyim veya "yanında erkek refakatçi yok" gibi bahanelerle 100'den fazla kadının sokakta tutuklandığını belirtiyor.

Diğer birçok yardım kuruluşunda olduğu gibi Caritas'ın çalışmalarının da giderek zorlaştığını ifade eden Staudacher, Taliban'ın hâlâ Afgan kadınların yabancı kuruluşlarda çalışmasına izin vermediğini de hatırlatıyor.

Yardım kuruluşlarının çalışmalarının bilinçli olarak zorlaştırıldığını vurgulayan Staudacher, büyük kısıtlamalar, uzun bürokratik süreçler ve sürekli gecikmelerle mücadele ettiklerini kaydediyor. Yerinde yardım sağlamanın, Taliban ile sürekli müzakere etmek ve uzlaşma yapmak gerektirdiğini belirtiyor.

Birleşmiş Milletler'e (BM) göre, Taliban iktidara döndüğünden beri özellikle kadın haklarını kısıtlayan yaklaşık 100 kararname çıkardı ve bunlardan hiçbiri geri alınmadı. Afgan kadınların yüzde 78'den fazlası ne eğitim alabiliyor ne de profesyonel hayata dâhil olabiliyor.


BM'nin eğitim, bilim ve kültür örgütü UNESCO, yaklaşık 2 milyon 200 bin Afgan kız çocuğun ilkokuldan sonra okula gidemediğini söylüyor

Taliban Afganistan'da eğitimi nasıl dinselleştiriyor?

Taliban, Afganistan'da eğitim sistemini kendi ideolojisine uyacak şekilde yeniden şekillendiriyor. Okul ve üniversitelerde müfredat, İslam'ın katı yorumuna göre değiştiriliyor.

Afganistan'daki radikal İslamcı Taliban'ın dünya görüşüyle çelişen içerikler ders kitaplarından çıkarılırken dini okullar da yaygınlaştırılıyor.

Afgan insan hakları örgütü Rawadari'nin geçtiğimiz günlerde kamuoyu ile paylaştığı bir rapor da Taliban'ın son üç yıl içinde ülkedeki okul ve üniversitelerin müfredatında yaptığı köklü değişiklikleri ortaya koydu.

Afganistan Bağımsız İnsan Hakları Komisyonu'nun eski başkanı Şahrzad Akbar tarafından kurulan bu örgüt ülkedeki insan hakları ihlallerini belgeliyor.

Raporda, Taliban'ın Afganistan'da yönetimi ele geçirmesinin ardından kız çocukları ve kadınların altıncı sınıftan itibaren ortaokula ve üniversitelere gitmelerinin yasaklanmasına da işaret edilerek insan hakları ve kadın haklarıyla ilgili konuların okul müfredatlarından tamamen çıkarıldığı ifade ediliyor.



Taliban, okul kitaplarını kendi ideolojisine uyarlayarak sadece kız çocuklarına ve kadınlara yönelik şiddeti ve toplumdaki muhalif görüşleri bastırmakla kalmıyor, uzun vadede iktidarını güvence altına almak için aşırı muhafazakar nesiller yetiştirmeyi hedefliyor.

Böylece Taliban ideolojisiyle çelişen eşitlik, özgürlük, insan ve kadın hakları, seçme ve seçilme hakkı, demokrasi gibi konuların okullarda ders olarak işlenmesinin önüne geçiliyor.


Yardım kuruluşu Caritas, sözde "ahlak polisinin" sokak denetimlerinde son dönemde "uygunsuz" giyim veya yanında erkek refakatçi olmadığı bahanesiyle çok sayıda kadının tutuklandığını belirtiyor

Kadınlara, kendileriyle doğrudan akraba olmayan erkeklerin bulunduğu ortamlarda yüzlerini ve vücutlarını gizleme zorunluluğu getiren yasa, Taliban'ın 2021'de iktidara gelmesinden bu yana İslami şeriat hukukuna dayalı davranış kurallarını denetleyen ahlak polisinin yetkilerini de artırtı.

Yasada erkeklere de en az diz hizasında pantolon giymeleri ve çok kısa olmayacak şekilde sakal bırakmaları zorunluluğu getirildi. Aynı zamanda yasa kapsamında eşcinsel ilişkiler, zina ve kumar yasağı ile canlıların tasvir edildiği video veya resimlerin üretilmesi ve izlenmesi yasağı da daha sıkı denetleniyor.

Yasa çerçevesinde ayrıca kaçırılan namazlar ve ebeveynlere itaatsizlik de cezalandırıyor. Yeni yasaya göre medya, "şeriat ve din kurallarına" uygun olmayan içerikler yayınlayamıyor.

Birleşmiş Milletler (BM) Afganistan Yardım Komisyonu (Unama) daha önceki açıklamalarında Afganistan'daki ahlak polisini ülkede “korku iklimi” yaratmakla suçlamıştı.


Taliban yönetiminde Afganistan'da güzellik salonları yasaklandı

UNESCO'dan Taliban'a eğitim çağrısı

Taliban'ın iktidara gelmesinin dördüncü yılı vesilesiyle bir açıklama yapan UNESCO Genel Direktörü Audrey Azoulay uluslararası topluma seslenerek kadınların Afganistan'da yeniden eğitime erişebilmesi için baskının artırılmasını talep etti. Paris'te konuşan Azoulay, "Bazılarının Taliban ile ilişkilerini normalleştirmeye çalıştığı bir dönemde, uluslararası toplumu, Afgan kadınlarının eğitim hakkının tam ve koşulsuz olarak geri verilmesi için her zaman olduğundan daha fazla mücadele etmeye çağırıyorum" dedi.



BM'nin eğitim, bilim ve kültür örgütünün başkanı, Taliban'ın özellikle eğitim konusunda Afgan kız ve kadınlarının haklarını kısıtlayan çok sayıda kararname çıkardığını ve bugün dünyada kız ve kadınların ortaöğretime erişimini kesin olarak yasaklayan tek ülke olduğunu vurguladı. Ülkede yaklaşık 2 milyon 200 bin kız çocuğun ilkokuldan sonra okula gidemediğini kaydetti.

Okuryazarlıkta gerileme tehlikesi

Azoulay, "Bu kabul edilemez durum karşısında, UNESCO tüm ülkeleri Taliban üzerindeki diplomatik baskıyı sürdürmeye ve Afgan kız ve kadınlar için okulların ve üniversitelerin derhal ve koşulsuz olarak yeniden açılmasını talep etmeye devam ediyor" dedi. Son yirmi yılda UNESCO'nun da yardımıyla kız ve kadınların okuryazarlığı ve okula devam oranlarında önemli ilerlemeler kaydedilmişken bütün bir nesil Afgan kadınının ise Taliban'ın yasaklarıyla bu haktan mahrum bırakılarak feda edildiğini söyledi.

UNESCO, Afganistan'daki kadınlar için çevrimiçi kurslar ve sosyal medya üzerinden öğrenim imkânları gibi alternatif eğitim tekliflerini desteklese de bunların dersliklerde verilen eğitimin yerini asla alamayacağını ve sürekli tehdit altında olduklarını vurguluyor.



Ülkede derinleşen yoksulluk

Taliban ise kadın hakları konusundaki kısıtlamalara ve giderek derinleşen yoksulluğa rağmen ülkeyi istikrara kavuşturduğunu iddia ediyor. Taliban Sözcü Yardımcısı Hamdullah Fetrat, Alman kamu yayıncısı ARD televizyonuna verdiği demeçte, işsizliğin devraldıkları en büyük sorunlardan biri olduğunu itiraf etti. Ekonomik programlar ve stratejilerle yeni istihdam alanları yarattıklarını söyleyen Fetrat, döviz kuru ve piyasalarda fiyatların da kontrol altında tutulduğunu ve zamma izin verilmediğini de belirtti.


Afganistan'da yemek dağıtımı kuyruğundaki kadınlar

Milyonlarca insan yardıma muhtaç

Taliban ve destekçileri ekonomik gidişatta istikrar sağlandığını söylese de işsizlik yüksek ve birçok Afgan yurt dışına gitmek ve iş bulmak için çabalıyor. Yardım kuruluşlarına göre, Afganistan nüfusunun yaklaşık yarısı, yani 23 milyon kişi insani yardıma bağımlı.


Pakistan ve İran'dan sınır dışı edilen çok sayıda Afgan

Pakistan ve İran'dan sınır dışı edilen çok sayıda Afgan'ın dönüşüyle ülkedeki durum daha da ağırlaştı. Yalnızca bu yıl, Afganistan iki komşusundan yaklaşık iki milyon vatandaşını kabul etti. Aynı zamanda,Amerikan Kalkınma Ajansı'nın (USAID) ABD Başkanı Donald Trump'ın emriyle uluslararası yardımın önemli kısmını kesmesiyle durum daha da kötüleşti.

Caritas'tan Staudacher, sadece ABD'nin değil, Almanya'nın da küresel yardım desteğini yaklaşık yüzde 50 oranında azalttığını belirtiyor. Birçok yardım örgütünün faaliyetlerini ve projelerini durdurma noktasına geldiğine işaret ediyor. Kendi kuruluşu Caritas'ın şimdiye kadar bundan doğrudan etkilenmediğini, ancak ofislerine diğer alanlarda gelen yardım taleplerindeki artışla sıkıntının kendilerine yansıdığını aktarıyor.



Taliban'la daha fazla diplomatik ilişki

Uluslararası toplumda çoğu ülke hâlâ Taliban'ı resmi olarak tanımıyor. Ancak rejimin içinde bulunduğu uluslararası izolasyonun, artan savaş ve krizlerin zorlamasıyla yavaş yavaş kırılmaya başladığı görülüyor. Uluslararası Stratejik Çalışmalar Enstitüsü'ne göre, 17 ülke Kabil'deki temsilciliklerini yeniden açtı.

Taliban'ın kendi açıklamalarına göre de Afganistan'ın dünya genelinde 39 büyükelçilik ve konsolosluğu bulunuyor. Temmuz ayında Rusya, Taliban'ı resmî olarak hükümet olarak tanıyan ilk ülke oldu.

Almanya da diğer nedenlerin yanı sıra ülkeye düzensiz göçmenleri sınır dışı edebilmek için yaklaşımını yumuşatıyor.

(DIŞ HABERLER SERVİSİ)